Ziekten

Multipel myeloom / plasmacytoom - oorzaken, symptomen en therapie


Multipel myeloom en plasmacytoom: kanker van de plasmacellen

Multipel myeloom, ook bekend als de ziekte van Kahler, is een kwaadaardige tumor die ontstaat door degeneratie van een enkele plasmacel. Hun klonen verspreiden zich in het beenmerg, daarom wordt de ziekte ook wel beenmergkanker genoemd. De individuele vormen zijn heel verschillend, waarbij het uiterlijk van slechts één enkele tumor de speciale vorm van het plasmacytoom is. Voortschrijdende medische kennis heeft geleid tot een veelvoud aan nieuwe behandelingsmogelijkheden en een verbeterde prognose. De ziekte wordt echter als ongeneeslijk beschouwd.

Een kort overzicht

Het volgende overzicht vat de belangrijkste feiten samen over het complexe klinische beeld van multipel myeloom of plasmacytoom. Het volgende artikel bevat ook gedetailleerde en actuele informatie over de ziekte.

  • definitie: Multipel myeloom of plasmacytoom is een kwaadaardige kanker uit de groep van laaggradige non-Hodgkin-lymfomen. Uitgaande van een enkele gedegenereerde plasmacel is er een ongecontroleerde proliferatie van deze cellen die het beenmerg infiltreren. Veel tumorsites zijn typisch en verspreid over verschillende locaties. Zelden groeit een enkele tumor, dan spreekt men van een plasmacytoma.
  • Symptomen: Klachten komen niet altijd voor (bij aanvang ziekte). Vaak verschijnen aanvankelijk niet-specifieke algemene symptomen zoals botpijn, koorts, gewichtsverlies of nachtelijk zweten. Typische symptomen van bloedarmoede, verhoogde vatbaarheid voor infectie, schuimende urine (Bence-Jones proteïnurie) en ongebruikelijke bloeding treden vaak op als gevolg van abnormale plasmacellen. Andere ernstige gevolgen en complicaties zijn mogelijk.
  • oorzaken: De oorzaken van de ziekte zijn nog onbekend. Er wordt vermoed dat er een bepaalde erfelijke component is, maar ook de lichaamseigen processen en mogelijk schadelijke omgevingsinvloeden spelen een rol bij de ontwikkeling van kanker.
  • diagnose: Het is niet ongebruikelijk dat een gebrek aan of niet-specifieke symptomen leiden tot willekeurige bevindingen bij bloed- en urinetests. Er zijn echter speciale diagnostische procedures nodig om een ​​nauwkeurige diagnose te kunnen stellen. Dit omvat nauwkeurige detectie van de lichte-keten-eiwitten in serum en urine, een beenmergbiopsie en beeldvormende diagnostiek.
  • behandeling: De ziekte is niet te genezen, maar medische vooruitgang heeft de prognose en behandelingsmogelijkheden aanzienlijk verbeterd. De huidige behandelconcepten omvatten in wezen chemotherapie, inclusief zogenaamde "nieuwe stoffen", hooggedoseerde chemotherapie met stamceltransplantatie en bestraling.
  • Naturopathische behandeling: Alternatieve geneeswijzen bieden vele mogelijkheden voor ondersteunende kankertherapie, waarbij de psyche en het immuunsysteem worden versterkt, stofwisselingsprocessen worden gereguleerd en bijwerkingen worden verminderd. Misteltherapie wordt met name gebruikt om de tolerantie van chemotherapie te verbeteren.
  • Huidige stand van zaken: Het klinische beeld van multipel myeloom is de focus van veel onderzoeksactiviteiten. Vooral de ontwikkelingen van de afgelopen jaren hebben de getroffenen hoop gegeven op betere behandelingsmogelijkheden en prognoses door middel van nieuwe geneesmiddelen.

Definitie

Multipel myeloom of plasmacytoom is een kwaadaardige kanker uit de groep van laaggradige non-Hodgkin-lymfomen (kwaadaardige ziekten van het lymfestelsel). Dit beïnvloedt de B-lymfocyten, die tot de celgroep van leukocyten (witte bloedcellen) behoren, of de plasmacellen die het gevolg zijn van verdere celdifferentiatie. Laagwaardige (indolente) lymfomen zijn chronisch van aard en groeien relatief langzaam. In de regel is de ziekte niet te genezen, maar kan deze worden behandeld.

Uitgaande van een enkele gedegenereerde plasmacel (myelomacel) in het beenmerg, is er ongecontroleerde proliferatie van identieke plasmacellen (klonen). Deze produceren constant monoklonale, niet-operabele immuunlichamen (immunoglobulinen), die ook bekend staan ​​als "paraproteïnen". Dit leidt tot een verzwakt immuunsysteem en gezonde bloedvormende cellen kunnen worden verplaatst in het beenmerg. Andere mogelijke gevolgen zijn bloedarmoede, verminderde bloedplaatjes en verhoogd botverlies (osteolyse).

De ziekte is vrij zeldzaam, maar is een van de meest voorkomende been- en beenmergtumoren in westerse geïndustrialiseerde landen. De meeste diagnoses worden gesteld op oudere leeftijd (70e levensjaar) en mannen lopen een hoger risico op ziekte (3: 2). Verschillende factoren worden toegeschreven aan het stijgende diagnosepercentage in de afgelopen decennia.

Geschiedenis

De eerste beschrijving van de ziekte gaat terug tot de Engelse artsen William Macintyre (1792-1857) en Henry Bence Jones (1813-1873), die de eerste bekende patiëntenzaak van Thomas Alexander McBean onderzochten. Bence Jones kon voor het eerst ongebruikelijke eiwitten in de urine van de patiënt detecteren, die nu bekend staan ​​als Bence Jones-eiwitten. Als deze zogenaamde lichte-keten-eiwitten (Bence-Jones-proteïnurie) tegenwoordig worden gevonden, duidt dit voornamelijk op een kwaadaardige toename van B-lymfocyten en dus vaak op een multipel myeloom.

In 1873 kwam de Russische chirurg Dr. J. von Rustizky betrad de term multipel myeloom en beschreef daarmee de aanwezigheid van meerdere plasmacellaesies in het bot. Er zijn ook symptomen beschreven die vergelijkbaar zijn met die van andere artsen, waarvan de namen gedeeltelijk staan ​​voor synoniemen van dezelfde ziekte. Zo publiceerde de Oostenrijkse internist Otto Kahler in 1889 een gedetailleerde klinische beschrijving van multipel myeloom onder de naam "ziekte van Kahler". Huppert, Bozzolo, Ramón y Cajal, Wright en Weber hebben ook naam gemaakt door vroeg onderzoek naar de symptomen van dit ziektebeeld.

Synoniemen en terminologie

De termen multipel myeloom en plasmacytoom worden vaak door elkaar gebruikt, maar verwijzen naar twee verschillende klinische beelden. Vanaf de degeneratie van een enkele plasmacel vermenigvuldigen de klonen zich en verspreiden ze zich in het beenmerg. Veel tumorplaatsen zijn typisch en diffuus verspreid (multipel myeloom). Als er echter maar één focus is, is het de speciale en zeldzame vorm van het zogenaamde (solitaire) plasmacytoom. Andere, minder vaak voorkomende synoniemen zijn de ziekte van Kahler (ziekte van Kahler) na Otto Kahler en de ziekte van Huppert na Karl Hugo Huppert.

Differentiatie van het klinische beeld van multipel myeloom zijn ziekten die als voorlopige stadia gelden, zoals het zogenaamde asymptomatische (smeulende) multipel myeloom en monoklonale gammopathie met een onduidelijke betekenis, wat een goedaardige aandoening vertegenwoordigt. Relatief grote overlappingen bestaan ​​ook met lymfoplasmocytair lymfoom, dat ten grondslag ligt aan Waldenström's macroglobulinemie (ziekte van Waldenström).

Symptomen

De eerste klachten zijn vaak nogal onspecifiek en divers. Het is niet ongebruikelijk dat de getroffenen aanvankelijk symptoomvrij zijn en bij de diagnose. Algemene symptomen, die ook in de vroege stadia van de ziekte kunnen optreden, zijn voornamelijk botpijn (rug, ribben, heupen, ledematen) en de zogenaamde B-symptomen koorts, gewichtsverlies en nachtelijk zweten.

De botpijn ontstaat meestal door de aantasting en de toenemende verspreiding van de tumorcellen, veroorzaakt door zenuwirritatie en druk op de omringende zenuwen. (Kleine) spontane fracturen, die veroorzaakt kunnen worden door botafbraak (osteolyse), veroorzaken ook pijn.

Door de infiltratie van het beenmerg en de overmatige aanmaak van de monoklonale plasmacellen en paraproteïnen kunnen in de loop van de ziekte verdere klachten optreden. De typische symptomen van multipel myeloom zijn als volgt:

  • Symptomen van bloedarmoede zoals chronische vermoeidheid, kortademigheid bij stress, hoofdpijn, prikkelbaarheid en bleekheid.
  • Een verhoogde vatbaarheid voor infecties (vooral urineweginfecties), mede door het gebrek aan gezonde witte bloedcellen (leukopenie) en functionele antilichamen.
  • Een schuimende urine, als teken van Bence-Jones-proteïnurie en de verhoogde uitscheiding van proteïnen met een lichte keten.
  • Ongebruikelijke bloeding (neusbloedingen, zware menstruatiebloeding) en een neiging tot blauwe plekken (hematoom) als gevolg van stoornissen in de bloedvorming (tekort aan bloedplaatjes).

In het gevorderde stadium van de ziekte kan met name de functie van de nieren worden verstoord door de hoeveelheid geproduceerde eiwitten en het teveel aan calcium dat vrijkomt bij osteolyse (hypercalciëmie).

Hyperviscositeitsyndroom is een van de zeldzamere complicaties, waarbij de vloeibaarheid van het bloed wordt verminderd door het hoge eiwitgehalte, zodat duizeligheid, angina pectoris, trombose of andere ernstige gevolgen kunnen optreden. Als de lichte-keten-eiwitten combineren met andere eiwitten, kunnen amyloïde-eiwitten worden gevormd, die in zeldzame gevallen myeloom-geassocieerde AL-amyloïdose kunnen veroorzaken (lichte-keten-amyloïdose). Afzettingen van de eiwitten in verschillende weefsels en organen (vooral nieren, hart, maagdarmkanaal, lever en zenuwen) kunnen hun functies ernstig schaden.

Oorzaken

De oorzaken zijn nog grotendeels onbekend, niet in het minst omdat multipel myeloom zeer heterogene genetische en klinische kenmerken heeft. Een verscheidenheid aan verschillende chromosomale afwijkingen die zijn ontdekt in verband met de ziekte, lijkt een significant effect te hebben op het beloop van de ziekte. Een bepaald erfelijk bestanddeel wordt vermoed, maar het is geen erfelijke ziekte.

De lichaamseigen processen zoals de groei en differentiatie van cellen, celinteracties en het immuunsysteem spelen een cruciale rol bij de ontwikkeling en verspreiding van multipel myeloom.

Daarnaast wordt besproken of verschillende schadelijke en mogelijk kankerverwekkende omgevingsinvloeden, zoals straling of pesticiden, de ontwikkeling van multipel myeloom bevorderen.

Diagnose

Het duurt vaak enkele maanden tussen de eerste symptomen van de ziekte en de diagnose. Bij ongeveer 20 procent van de getroffenen leiden willekeurige bevindingen uit bloed- en urinetests ook tot de diagnose van de ziekte. Zo geven een zeer hoge bloedbezinkingssnelheid ("val") of een hoog eiwitgehalte in het bloed of de urine de eerste aanwijzingen voor de aanwezigheid van multipel myeloom. Als u botpijn heeft, kan dit ook een mogelijk teken zijn. In ieder geval moeten er, naast een gedetailleerde medische geschiedenis en lichamelijk onderzoek, speciale diagnostische procedures worden uitgevoerd.

Laboratoriumtests van bloed- en urinemonsters

Na een grote bloedtelling is proteïne-elektroforese van het serum en de urine de eerste screeningsmethode voor de detectie van een monoklonaal proteïne. Verdere tests dienen om het exacte type eiwit te bepalen (immunofixatie-elektroforese) en om de vrije lichte ketens in het serum te meten. Urine (24-uurs urineverzameling) moet ook altijd worden onderzocht, omdat de eiwitten van de lichte keten worden uitgescheiden wanneer de nierfunctie intact is en daarom niet detecteerbaar zijn in het serum. Bij de diagnose is het belangrijk om een ​​nauwkeurig onderscheid te maken tussen de voorstadia en vormen van multipel myeloom.

Beenmergonderzoek

Een beenmergbiopsie is een essentieel onderdeel van verdere diagnostiek. Een beenmergmonster wordt in de regel verkregen uit de posterieure iliacale top, die vervolgens wordt gebruikt voor histologisch onderzoek. De veranderde kankercellen zijn te herkennen, evenals infiltratiepatronen (diffuus of nodulair) en de mate van infiltratie.

Radiologische onderzoeken

Beeldvormingsprocedures worden gebruikt bij de eerste diagnose en in de loop van de ziekte. Eerst worden conventionele röntgenfoto's gemaakt, waarbij de pathologische betrokkenheid van multipel myeloom voornamelijk zichtbaar is op de schedel en de wervelkolom. De röntgenfoto's vertonen dan typische honingraat- en eivormige osteolyses. Een bevinding van meervoudige osteolyse in de schedel wordt ook wel een shotgunschedel genoemd. Als de afbeelding osteoporose vertoont, is dit een diffuse infiltratie. Deze laatste is radiologisch niet te onderscheiden van leeftijdsgebonden osteoporose.

Computertomografie wordt ook gebruikt om met name een slechte botoplossing te bepalen. Magnetische resonantiebeeldvorming wordt voornamelijk gebruikt om tumoren in het gebied van de wervelkolom en buiten het bot te beoordelen (extraosseus).

Men spreekt in feite alleen van een (symptomatisch) multipel myeloom als er meer dan 10 procent monoklonale plasmacellen in het beenmerg zijn gevonden en volgens de zogenaamde CRAB-criteria van de International Myeloma Working Group (IMWG) is er in ieder geval secundaire orgaanschade, of bewijs daarvoor van de uitgebreide SLiM-criteria. De CRAB-criteria omvatten hypercalciëmie, nierfalen, bloedarmoede en botontbinding, terwijl de SLiM-criteria betrekking hebben op de verhouding van proteïnen met een lichte keten en de hoeveelheid plasmacellen in het beenmerg en hun zichtbare accumulatie in magnetische resonantiebeeldvorming.

De belangrijkste criteria voor een plasmacytoom zijn de detectie van minder dan tien procent monoklonale plasmacellen in het beenmerg en een enkel radiologisch detecteerbaar ziektebeeld, met een gelijktijdig gebrek aan veranderd eiwit in het bloedserum en in de urine.

Behandeling

In het verleden werd de behoefte aan therapie volgens de enscenering van Durie en Salmon bepaald. Volgens recente medische bevindingen wordt momenteel de behoefte aan (onmiddellijke) therapie na diagnose bepaald aan de hand van de criteria van de IMWG.

De ziekte wordt als ongeneeslijk beschouwd, maar de laatste jaren hebben grote medische vooruitgang de prognose en behandelingsmogelijkheden aanzienlijk verbeterd. Het doel van elke behandeling is om de patiënt te stabiliseren, de symptomen te verlichten en het leven te verlengen door de langst mogelijke remissie (onderdrukking van de ziekte).

Voor de behandeling zijn tegenwoordig verschillende methoden en stoffen beschikbaar. Afhankelijk van het geval van de patiënt wordt individueel beslist welke therapeutische maatregelen zinvol zijn. Bij het nemen van beslissingen wordt ook rekening gehouden met de leeftijd, de algemene gezondheidstoestand, de vorm van bijbehorende klachten en verschillende risicofactoren.

Mogelijke behandelconcepten zijn in wezen chemotherapie inclusief zogenaamde "nieuwe stoffen", hooggedoseerde chemotherapie met stamceltransplantatie en bestraling.

De chemotherapieën zijn ontworpen om myelomacellen te doden en zo de ziekte door het hele lichaam (systemisch) te onderdrukken. Bepaalde cytostatica, zogenaamde alkyleringsmiddelen (bijv. Melfalan), zijn bijzonder effectief gebleken. Een zeer hoge dosering van de chemotherapeutica zou in relatief veel gevallen volledige remissie kunnen bereiken. Bij elke chemotherapie kunnen echter bijwerkingen worden verwacht en een hoge dosis therapie leidt meestal tot een ernstige beperking van het beenmerg. Om deze schade tegen te gaan, wordt hooggedoseerde chemotherapie vaak gecombineerd met het toedienen van groeifactoren of een stamceltransplantatie. De lichaamseigen cellen (autoloog) of stamcellen van een donor (allogene) kunnen worden gebruikt.

Straling kan in principe alleen op bepaalde lichaamsdelen (lokaal) plaatsvinden. Met behulp van straling verliezen gedegenereerde cellen hun vermogen om te delen te verliezen om de tumorgroei te stoppen. Bestralingstherapie wordt voornamelijk gebruikt om botpijn te behandelen.

Onder bepaalde omstandigheden worden nieuwere stoffen gebruikt in combinatie met andere therapieën of als alternatieve behandelmethode. Deze geneesmiddelen omvatten zogenaamde immunomodulerende stoffen (thalidomide, pomalidomide, lenalidomide), proteasoom- en histondeacetylase-remmers (bortezomib en panobinostat) en de antilichamen elotuzumab en daratumumab. Interferon en bisfosfonaten worden ook gebruikt. Niet alle nieuwe geneesmiddelen zijn voldoende getest op hun effectiviteit en zijn daarom nog niet officieel goedgekeurd.

De behandeling van begeleidende symptomen kan ook belangrijk zijn bij therapie en moet individueel worden toegelicht met de behandelende specialist.

Naturopathische behandeling

Het versterken van de zelfgenezende krachten van het lichaam kan een positieve invloed hebben op het beloop van de ziekte en de bijwerkingen van chemotherapie verzachten. Er kunnen tal van methoden uit de natuurgeneeskunde worden gebruikt.

In de begeleidende biologische kankertherapie worden verschillende methoden en natuurlijke remedies gecombineerd om de psyche en het lichaam te versterken, de stofwisseling te reguleren en het immuunsysteem te activeren. Met name bij misteltherapie zijn een verbetering van het immuunsysteem en de algemene kwaliteit van leven evenals de bijzondere vermindering van vermoeidheid, misselijkheid en depressieve stemmingen (bijwerkingen van chemotherapie) bewezen. Een aanvullende natuurgeneeskundige behandeling om infecties te bestrijden, bijvoorbeeld door middel van microbiologische therapieën, kan ook worden overwogen.

De lijst met alle mogelijke natuurgeneeskundige behandelingen ter ondersteuning van kankerbehandeling, ook in het geval van multipel myeloom of plasmacytoom, is lang en moet in individuele gevallen worden besproken met deskundige experts.

Tot nu toe is een verrassend therapeutisch succes toegeschreven aan de gemberkurkuma (kurkuma). In de geneeskunde van het Verre Oosten is de werkzame stof curcumine uit de plant kurkuma (Curcuma longa) wordt al lang beschouwd als een antioxidant, antiseptisch en ontstekingsremmend. Over het algemeen is kurkuma gezond en vaak genezend. Veel wetenschappelijke onderzoeken hebben dit bevestigd. Volgens een casusrapport dat in april 2017 in het British Medical Journal is gepubliceerd, zou curcumine ook een groot potentieel hebben voor de remissie van multipel myeloom.

Huidige stand van zaken

Het klinische beeld van multipel myeloom is het onderwerp van veel internationaal onderzoek. Er zijn ook verschillende studiegroepen en competentienetwerken in Duitsland die het onderzoek naar nieuwe vormen van therapie en diagnostische procedures bevorderen en fundamenteel onderzoek mogelijk maken. Zo is de prognose van de getroffenen de afgelopen jaren aanzienlijk verbeterd, met name door nieuwe medicijnen en behandelingsmogelijkheden.

Onderzoekers hebben onlangs een doorbraak bereikt waardoor de getroffenen een hoopvolle boodschap achterlaten: medicijnen doden kankercellen zonder bijwerkingen. Zoals de Farmaceutische krant meldde, wordt de komende jaren een geleidelijke (volledige) goedkeuring van nieuwe geneesmiddelen verwacht. (jvs, cs; bijgewerkt op 14 januari 2019)

Auteur en broninformatie

Deze tekst komt overeen met de specificaties van de medische literatuur, medische richtlijnen en lopende onderzoeken en is gecontroleerd door artsen.

Dr. rer. nat. Corinna Schultheis

Zwellen:

  • ONKO Internetportaal van de Duitse Kankervereniging: Multipel myeloom: basisinformatie voor patiënten en familieleden (toegang: 03.07.2019), krebsgesellschaft.de
  • International Myeloma Foundation (IMF, International Myeloma Foundation): Patient Handbook Edition 2017 (toegankelijk: 03.07.2019), myeloma.org
  • Myeloma Duitsland e. V .: Beschrijving van multipel myeloom (bezocht: 03.07.2019), myelom-deutschland.de
  • German Cancer Aid Foundation: Guide to plasmacytoma / multiple myeloma (vanaf april 2018), krebshilfe.de
  • Gerecke, Christian / Fuhrmann, Stephan / Strifler, Susanne / u.a: Diagnostiek en therapie van multipel myeloom. Dtsch Arztebl Int 2016, aerzteblatt.de
  • Amboss GmbH: Multipel myeloom (ziekte van Kahler) (toegang: 03.07.2019), amboss.com
  • Merck and Co., Inc.: Multiple Myeloma (bezocht: 3 juli 2019), msdmanuals.com
  • Mayo Clinic: Multiple myeloma (bezocht: 03.07.2019), mayoclinic.org
  • National Health Service UK: Overzicht - Multipel myeloom (bezocht: 03.07.2019), nhs.uk
  • Duitse Vereniging voor Hematologie en Medische Oncologie e.V .: Richtlijn voor Multipel Myeloom, vanaf mei 2018, onkopedia.com

ICD-codes voor deze ziekte: C90ICD-codes zijn internationaal geldige coderingen voor medische diagnoses. Je vindt o.a. in doktersbrieven of op invaliditeitscertificaten.


Video: Medische Publieksacademie UMCG - Hodgkin lymfoom (Oktober 2021).